Năm 2026 được dự báo đánh dấu giai đoạn chuyển tiếp quan trọng của ngành Công nghệ Thực phẩm, khi nhiều công nghệ số và sinh học không còn dừng ở mức thử nghiệm mà đã bước vào giai đoạn thương mại hóa và tích hợp sâu trong chuỗi giá trị thực phẩm. Sự hội tụ giữa công nghệ số, công nghệ sinh học, vật liệu mới và khoa học dữ liệu đang tái cấu trúc cách thức sản xuất, phân phối và tiêu dùng thực phẩm trên phạm vi toàn cầu. Dưới đây là các xu hướng nổi bật dự kiến định hình ngành trong năm 2026.
1. Ứng dụng Trí tuệ nhân tạo và số hóa toàn diện chuỗi thực phẩm
Việc tích hợp Trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) và mô hình “digital twin” đang chuyển đổi mạnh mẽ ngành chế biến thực phẩm theo hướng thông minh và dựa trên dữ liệu.
Trong nghiên cứu và phát triển sản phẩm (R&D), AI được sử dụng để:
- Phân tích xu hướng tiêu dùng theo thời gian thực
- Tối ưu hóa công thức dựa trên dữ liệu cảm quan và dinh dưỡng
- Mô phỏng phản ứng hóa – sinh trong quá trình chế biến
Trong sản xuất công nghiệp, hệ thống cảm biến tích hợp AI cho phép giám sát liên tục các thông số quan trọng như nhiệt độ, pH, hoạt độ nước, độ ẩm, tải vi sinh và cấu trúc sản phẩm. Điều này giúp:
- Phát hiện sớm sai lệch quy trình
- Nâng cao hiệu quả QA/QC
- Giảm lãng phí nguyên liệu
- Tối ưu chi phí vận hành
Ở cấp độ chuỗi cung ứng, AI hỗ trợ dự báo nhu cầu thị trường, tối ưu tồn kho, và nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc. Năm 2026 được kỳ vọng là thời điểm số hóa toàn diện (end-to-end digitalization) trở thành chuẩn mực trong các nhà máy thực phẩm quy mô lớn.
2. Protein thay thế và thịt có nguồn gốc thực vật
Protein thay thế tiếp tục là lĩnh vực tăng trưởng nhanh trong bối cảnh áp lực về biến đổi khí hậu, phát thải khí nhà kính và an ninh lương thực toàn cầu. Các doanh nghiệp tiên phong như Beyond Meat, Impossible Foods và Perfect Day đã thương mại hóa các sản phẩm mô phỏng thịt và sữa bằng công nghệ tiên tiến.
Khác với thực phẩm chay truyền thống, thịt thực vật hiện đại được sản xuất thông qua:
- Công nghệ đùn (extrusion) tạo cấu trúc sợi tương tự cơ thịt
- Lên men chính xác (precision fermentation) tạo protein chức năng
- Ứng dụng enzyme và hương liệu sinh học để tái tạo đặc tính cảm quan
Dù chưa thể thay thế hoàn toàn thịt động vật, protein thay thế được xem là giải pháp bổ sung chiến lược, góp phần:
- Đa dạng hóa nguồn protein
- Giảm áp lực môi trường
- Tăng tính bền vững của hệ thống thực phẩm
Năm 2026 dự báo sẽ chứng kiến sự cải thiện rõ rệt về cấu trúc, giá thành và mức độ chấp nhận của người tiêu dùng đối với nhóm sản phẩm này.
3. Thực phẩm chức năng, cá nhân hóa dinh dưỡng và sức khỏe hệ vi sinh
Xu hướng “ăn khỏe” đang chuyển dịch sang mô hình “dinh dưỡng chính xác” (precision nutrition). Các sản phẩm thực phẩm không chỉ đáp ứng nhu cầu năng lượng mà còn hướng đến tối ưu hóa sức khỏe chuyển hóa và hệ vi sinh đường ruột.
Các trọng tâm nghiên cứu và phát triển năm 2026 bao gồm:
- Tăng cường chất xơ hòa tan và prebiotic
- Ứng dụng probiotic thế hệ mới
- Giảm đường tự do và tối ưu chỉ số đường huyết (GI)
- Thực phẩm dành cho nhóm đối tượng đặc thù (trẻ em, người cao tuổi, người thừa cân, bệnh lý chuyển hóa)
Công nghệ phân tích dữ liệu sinh học cá nhân kết hợp AI cho phép phát triển các giải pháp dinh dưỡng cá nhân hóa dựa trên hồ sơ vi sinh, chuyển hóa và lối sống. Thực phẩm vì thế trở thành công cụ chủ động trong chiến lược phòng ngừa bệnh mạn tính và nâng cao chất lượng sống.
4. Kết luận
Năm 2026 được xem là giai đoạn tăng tốc của quá trình tích hợp công nghệ cao trong ngành Công nghệ Thực phẩm. Các xu hướng nổi bật bao gồm:
- Số hóa và tự động hóa thông minh
- Phát triển protein thay thế bền vững
- Thực phẩm chức năng và dinh dưỡng cá nhân hóa
Thực phẩm không còn chỉ là sản phẩm tiêu dùng cơ bản, mà trở thành một hệ sinh thái công nghệ – sức khỏe – môi trường. Trong bối cảnh đó, ngành Công nghệ Thực phẩm đòi hỏi nguồn nhân lực có tư duy liên ngành, kết hợp giữa khoa học thực phẩm, công nghệ sinh học, dữ liệu và quản trị chuỗi cung ứng.
Biên soạn thông tin, bài viết và hình ảnh: Th.S Lâm Đức Cường – ngành Công Nghệ Thực Phẩm khoa Công Nghệ Ứng Dụng trường Đại Học Văn Hiến
Tài liệu tham khảo:
1. Springer Nature. (2025). Artificial intelligence applications for strengthening global food safety systems. Discover Food, 5(391). https://link.springer.com/article/10.1007/s44187-025-00678-y
2. Springer Nature. (2025). Leveraging artificial intelligence and advanced food processing techniques for enhanced food safety, quality, and security: a comprehensive review. Discover Applied Sciences, 7(75). https://link.springer.com/article/10.7007/s42452-025-06472-w
3. Sidhu, S. R. K. (2023). Effect of plant-based diets on gut microbiota: A systematic review. PMC. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10057430/
4.Shen, X. (2024). Plant-based diets and the gut microbiome. ScienceDirect. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0002916524000078
5. Miao, Z. (2022). Gut microbiota signatures of long-term and short-term plant-based dietary pattern and cardiometabolic health. BMC Medicine. https://link.springer.com/article/10.1186/s12916-022-02402-4
6. Ma, Z. F. (2025). The role of the gut microbiota in health, diet, and disease. Foods, 14(3), 492. https://www.mdpi.com/2304-8158/14/3/492